Analizler · İleri · 3 dk okuma

Aracılık, düzenleyicilik ve Hayes modelleri

Aracılık “nasıl?” sorusunu, düzenleyicilik “ne zaman, kimde?” sorusunu yanıtlar.

Aracılık (Model 4)

Örnek

İş stresi (X) → psikolojik sermaye (M) → iş doyumu (Y). a yolu (stres → sermaye) = −.40, b yolu (sermaye → doyum, stres kontrol edilerek) = .45. Dolaylı etki a × b = −.18; 5.000 bootstrap örneklemiyle %95 GA [−.26, −.11] 0'ı içermediğinden anlamlıdır. Doğrudan etki c′ = −.15 de anlamlıysa “kısmi aracılık” vardır.

Düzenleyicilik (Model 1)

Stres ile doyum arasındaki olumsuz ilişki, sosyal desteği yüksek öğretmenlerde zayıflıyor olabilir. Bu, stres × destek etkileşim teriminin anlamlı olmasıyla gösterilir. Ardından basit eğimler incelenir: destek düşükken (−1 SS) eğim −.30, yüksekken (+1 SS) −.05 ise destek tampon görevi görüyordur. Johnson–Neyman aralığı, etkinin hangi destek düzeyinden itibaren anlamsızlaştığını gösterir.

Sık kullanılan Hayes modelleri

Model	Yapı	Soru
1	X → Y, W düzenler	Etki kime göre değişiyor?
4	X → M → Y	Etki hangi yolla oluşuyor?
6	X → M1 → M2 → Y	Seri aracılık
7	W, a yolunu düzenler	Dolaylı etki kime göre değişiyor?
14	W, b yolunu düzenler	Aracının etkisi kime göre değişiyor?

Dikkat

Kesitsel veride X → M → Y sırası veriden çıkmaz, kuramla gerekçelendirilmelidir. Mümkünse X, M ve Y'yi farklı zamanlarda ölçün. Sobel testi yerine bootstrap kullanın.

Sık yapılan hatalar

Baron ve Kenny'nin “önce c yolu anlamlı olmalı” koşulunu hâlâ zorunlu saymak.
Etkileşim terimini merkezlemeden yorumlamak veya basit eğimleri vermemek.
Kesitsel aracılık bulgusunu nedensel süreç kanıtı gibi sunmak.

Raporda nasıl yazılır?

İş stresinin iş doyumu üzerindeki dolaylı etkisi psikolojik sermaye aracılığıyla anlamlıdır, ab = −.18, %95 bootstrap GA [−.26, −.11].

Sayıları kendi bulgularınızla değiştirin; ondalık ayırıcı için derginizin veya enstitünüzün yönergesine uyun.

İlgili yazılar

İleri · 2 dk

Danışma başlat